ใครๆ ก็บอกว่าในยุคที่เศรษฐกิจมีความผันผวน อาชีพที่ให้ความมั่นคงได้ดีที่สุดอาชีพหนึ่งก็คงหนีไม่พ้น "งานราชการ" แต่สำหรับน้องๆ มือใหม่ที่เพิ่งเรียนจบ หรือคนทำงานเอกชนที่อยากลองเปลี่ยนสายงาน คงมีคำถามในหัวเต็มไปหมดว่า สอบราชการคืออะไร ต้องเริ่มต้นจากตรงไหน สำนักงาน ก.พ. คือใคร แล้วไอ้เจ้า ภาค ก. ภาค ข. ภาค ค. มันมีความแตกต่างกันอย่างไร?

บอกเลยว่าไม่ต้องปวดหัวไปครับ! เพราะบทความนี้เราเขียนมาเพื่อคุณโดยเฉพาะ เป็นคู่มือฉบับรวบรัด ย่อยง่าย ใช้ภาษาคนธรรมดา อ่านจบปุ๊บเข้าใจระบบการสอบราชการของไทยภายใน 15 นาทีแน่นอน พร้อมแล้วก็เตรียมสมุดปากกามาจดทริคดีๆ กันได้เลย!

1. สอบราชการมีกี่ประเภท? (รู้ไว้จะได้เลือกถูก)

ก่อนที่เราจะไปสมัครสอบอะไรก็ตาม เราต้องรู้ก่อนว่าตำแหน่งหรือหน่วยงานที่เรากำลังจะไปสอบนั้นจัดอยู่ในหมวดหมู่ไหน เพราะงานในภาครัฐไม่ได้มีแค่ "ข้าราชการ" อย่างเดียว แต่ยังแบ่งย่อยออกเป็นหลายประเภท ซึ่งสวัสดิการและความมั่นคงก็จะแตกต่างกันไปครับ

1. ข้าราชการ (พลเรือน/สามัญ)

นี่คือจุดสูงสุดของห่วงโซ่อาหารในวงการงานราชการครับ คำว่า "ข้าราชการ" คือบุคลากรที่ได้รับการบรรจุแต่งตั้งอย่างเป็นทางการ มีความมั่นคงสูงมาก สวัสดิการจัดเต็มทั้งค่ารักษาพยาบาลของตัวเอง พ่อแม่ คู่สมรส และบุตร แถมมีเงินบำนาญไว้ใช้ตอนเกษียณอายุอีกด้วย การจะเข้ามาเป็นข้าราชการได้ ส่วนใหญ่ต้องผ่านการสอบของสำนักงาน ก.พ. เป็นด่านแรก

2. พนักงานราชการ

สำหรับ "พนักงานราชการ" จะเป็นรูปแบบการจ้างงานแบบมีสัญญาจ้าง (ส่วนใหญ่ต่อสัญญาครั้งละ 4 ปี) ข้อดีคือ ฐานเงินเดือนเริ่มต้นจะสูงกว่าข้าราชการประมาณ 20% เพื่อชดเชยกับการที่ไม่มีสวัสดิการรักษาพยาบาลแบบข้าราชการ (ใช้สิทธิประกันสังคมแทน) และไม่มีบำนาญตอนเกษียณ แต่ก็ยังถือว่าเป็นงานที่มั่นคงในระดับที่ดี และหลายคนก็ใช้ตำแหน่งนี้เป็นก้าวแรกในการเข้ามาหาประสบการณ์ในหน่วยงานรัฐ ระหว่างรอสอบบรรจุเป็นข้าราชการตัวจริง

3. สอบท้องถิ่น (อปท.)

ข้าราชการส่วนท้องถิ่น หรือที่เรียกกันติดปากว่า "สอบท้องถิ่น" คือการทำงานให้กับ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เช่น อบจ. อบต. เทศบาล หรือเมืองพัทยา สวัสดิการและความมั่นคงแทบจะเหมือนกับข้าราชการพลเรือนทุกประการ มีบำนาญ มีค่ารักษาพยาบาล ข้อดีที่หลายคนชอบมากคือ มีโอกาสได้ทำงานใกล้บ้านเกิด ได้พัฒนาชุมชนของตัวเอง ไม่ต้องเข้ามาแออัดในเมืองหลวง

4. รัฐวิสาหกิจ

รัฐวิสาหกิจคือหน่วยงานที่เป็นลูกครึ่งระหว่างรัฐและเอกชน เช่น การไฟฟ้าฯ การประปาฯ ไปรษณีย์ไทย ปตท. ฯลฯ แม้จะไม่ได้มีสถานะเป็นข้าราชการและไม่มีบำนาญแบบเดิม (ปัจจุบันส่วนใหญ่ใช้ระบบกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ) แต่บอกเลยว่ารายได้และโบนัสของรัฐวิสาหกิจหลายแห่งนั้นน่าดึงดูดใจมากๆ สวัสดิการดีเยี่ยม และมีความมั่นคงไม่แพ้ส่วนราชการเลย

2. สอบ ภาค ก. ภาค ข. ภาค ค. คืออะไร? (อธิบายแบบภาษาคน)

เวลาเราเข้าวงการนี้ เราจะได้ยินคนพูดถึง ภาค ก, ข, ค กันบ่อยมาก จนบางทีก็งงว่ามันคืออะไร? อธิบายง่ายๆ ว่ามันคือ "ด่านทดสอบ 3 ด่าน" ที่คุณต้องผ่านไปให้ได้ถึงจะได้บรรจุเข้ารับราชการครับ

ด่านที่ 1: ภาค ก. (วัดความรู้ความสามารถทั่วไป)

ใครที่กำลังจะเริ่ม เตรียมสอบราชการ ต้องห้ามพลาดด่านนี้เลยครับ ภาค ก. คือข้อสอบที่จัดโดย "สำนักงาน ก.พ." (หรือถ้าเป็นท้องถิ่นก็จัดโดยกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น) มันคือตั๋วผ่านทางใบแรกที่คุณต้องมี ข้อสอบไม่ได้ถามเรื่องเฉพาะทาง แต่จะวัดกึ๋นและความรู้พื้นฐานของคุณ แบ่งเป็น 4 วิชาหลักๆ คือ: ความสามารถในการคิดวิเคราะห์ (คณิตศาสตร์ และ ภาษาไทย), ภาษาอังกฤษ (ใครอ่อนอิ้งต้องรีบฟิต!), และความรู้และลักษณะการเป็นข้าราชการที่ดี (วิชากฎหมาย ก.พ.)

*ข้อควรรู้: ใบสอบผ่าน ภาค ก. ของสำนักงาน ก.พ. ปัจจุบันไม่มีวันหมดอายุ สอบผ่านครั้งเดียวใช้ได้ตลอดชีพ!

ด่านที่ 2: ภาค ข. (วัดความรู้เฉพาะตำแหน่ง)

เมื่อคุณมีตั๋ว ภาค ก. แล้ว คุณถึงจะมีสิทธิไปสมัครสอบ ภาค ข. ได้ (ยกเว้นบางหน่วยงานที่เปิดสอบ ภาค ก. และ ข. พร้อมกัน) ภาคนี้จะเป็นการสอบวิชาชีพเฉพาะทางสำหรับตำแหน่งที่คุณสมัคร เช่น ถ้าคุณสมัครตำแหน่ง "นักวิชาการคอมพิวเตอร์" คุณก็ต้องสอบวิชาระบบเครือข่าย หรือการเขียนโปรแกรม หรือถ้าสมัคร "วิศวกร" ก็ต้องสอบวิชาคำนวณทางวิศวกรรม ด่านนี้หน่วยงานที่คุณสมัคร (เช่น กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช, กรมชลประทาน) จะเป็นคนออกข้อสอบเองครับ

ด่านที่ 3: ภาค ค. (สอบสัมภาษณ์และความเหมาะสม)

เมื่อผ่านด่านข้อเขียนหฤโหดมาได้ทั้ง ก. และ ข. ด่านสุดท้ายคือ ภาค ค. ซึ่งก็คือ "การสอบสัมภาษณ์" นั่นเอง ด่านนี้กรรมการจะดูบุคลิกภาพ ทัศนคติ ไหวพริบในการแก้ปัญหา ประวัติการศึกษา และประสบการณ์ทำงาน บางตำแหน่งอาจมีการทดสอบจิตวิทยา หรือทดสอบร่างกายร่วมด้วย ถือเป็นด่านวัดใจว่าคุณมีเคมีตรงกับหน่วยงานหรือไม่

3. ไม่รู้อะไรเลย... ต้องเริ่มยังไง? (Step-by-Step สำหรับมือใหม่)

อ่านมาถึงตรงนี้ หลายคนเริ่มไฟลุกอยากกระโจนลงสนามสอบแล้ว แต่ช้าก่อนครับ! การ เตรียมสอบราชการ ไม่ใช่เรื่องของการอ่านหนังสือแค่วันสองวันแล้วจะไปสอบได้เลย มันต้องมีกลยุทธ์ มาดูสเต็ปง่ายๆ สำหรับมือใหม่กันครับ

Step 1: สำรวจตัวเองและ "วุฒิการศึกษา"

สำคัญที่สุด! งานราชการซีเรียสเรื่อง "วุฒิการศึกษา" มาก คุณต้องเช็คก่อนว่าปริญญาที่คุณจบมา ทางสำนักงาน ก.พ. รับรองว่าเป็นวุฒิอะไร เพราะแต่ละตำแหน่งจะระบุชัดเจนว่ารับวุฒิไหนบ้าง สามารถเข้าไปเช็คการรับรองคุณวุฒิได้ที่เว็บไซต์ของสำนักงาน ก.พ. โดยตรงเลยครับ

Step 2: ติดตามข่าวสารแบบเกาะติด

งานราชการไม่ได้เปิดรับสมัครพร้อมกันตลอดเวลา แต่ละกรมจะเปิดรับสมัครเมื่อมีตำแหน่งว่าง ดังนั้นคุณต้องหาแหล่งติดตามข่าวสาร เช่น เพจ Facebook แจ้งข่าวสอบราชการต่างๆ หรือเว็บไซต์หน่วยงานที่คุณใฝ่ฝัน แนะนำให้กด See First ไว้เลย จะได้ไม่พลาดโอกาสสำคัญ

Step 3: วางแผน "เตรียมสอบราชการ" อย่างมีระบบ

เมื่อรู้เป้าหมายแล้ว ก็ถึงเวลาลุย! สำหรับมือใหม่ แนะนำให้เริ่มจากล้มบอสใหญ่ก่อน นั่นคือการสอบ "ภาค ก. ของ ก.พ." ให้ผ่าน ลองไปหาซื้อหนังสือสรุปแนวข้อสอบมาอ่าน จัดตารางอ่านหนังสือทุกวัน วันละ 1-2 ชั่วโมง ดีกว่าไปโหมอ่านโต้รุ่งก่อนสอบนะครับ

Step 4: ลงสนามสอบจริงและอย่าเพิ่งท้อ

ข้อนี้อยากบอกจากใจว่า น้อยคนมากที่จะสอบติดตั้งแต่ครั้งแรก การไปนั่งในห้องสอบจริง จะช่วยให้คุณคุ้นเคยกับความกดดัน และการบริหารเวลา (โดยเฉพาะวิชาคณิตและอังกฤษที่มักจะทำไม่ทัน) ถ้าสอบไม่ผ่านก็ไม่ต้องเสียใจ ให้ถือเป็นประสบการณ์ กลับมาทบทวนจุดอ่อน และลุยใหม่ในปีถัดไป